شیخ صفوی الدین را بعد از سالها، دوباره بازدید کردم. این که مجوعه آرام گاهی و معماری آن چقدر متاثر از معماری غرب و کلیسایی آن است. این که این مجموعه و سپس آرامگاه پدرش شیخ جیرئیل دقیقا یک تقارونی کامل دارد در شرق ایران. مجموعه آرامگاهی شیخ جام و پدرش. این که آرامگاه های دوم که کعمولا پدرانشان هستند، بسیار به هم شبیه بود. و این که تفاوت معماری را میشد تشخیص داد. در مجموعه شیخ صفوی الدین، ره غرب پیدا بود و در شیخ جام، شرق و بودا و چین. این که بعد از چهارصد سال، مجموعه عقیدتی که صفویه، در بسط آن کوشیده است. از کجا به کجا رسیده است. زمانی ، بهترین زاویه آرامگاه و زیباترین اش، مربوط به اتاق موسیقی و سماع بوده اما بعد از طی کردن، چهار صد سال، حتی نشان دادن، آلات موسیقی حرام میشود.
فکر کنم، مجموعه ها وقتی که اوج میرسند و قدرت میگیرند، شروع به حزئی نگری میکنند و از نگاه کلی نگری دست میشویند و دقیقا مشکل از اینجا شروع میشود که نگاه کلی نگری و زیگمایی( در مجموع) را از دست میدهند. کمال گرایی در آن بروز پیدا میکند و با دقیق شدن در جزئیات، خود را نشان میدهد. و وقتی دقیق شدی و چون در قدرت بودی، کلی احکام ، استخراج میکنی و چون قدرت داری، میتوانی آن را نشر دهی. به نظر این مجموعه موسیقی، مثال بارز و خوبی برای آفت این جزئ نگریست. مثل دینی و نقادانه این آفت نیز در قرآن با داستان گاویی که بنی اسرائیل میخواستند، قربانی کنند، بنظرم آمده است.