گامآسیاب
قله چهل نابالغان نهاوند را صعود کرده و در پایین دست قله، به سرچشمه گامآسیاب رسیدیم.
اردیبهشت ماه تا بیستون در کنار این رودخانه عظیم رکاب زده بودیم. سِرچی ابتدایی از این رودخانه ما را به اینجا رسانیده بود که چون این رودخانه، گاو ماهی که به لری ماسب خوانده میشود، دارد، این رودخانه بدین نام لقب گرفته است.
اما
کنار سرچشمه که بودیم به همنوردم گفتم، این سرچشمه نمیتواند گاو ماهی داشته باشد،
و چون نمیتواند، نام سرچشمه هم نمیتواند بدین خاطر گامآسیاب شده باشد.
چند روز بعد امیر، که مهندسی دقیق است، از مُتون کهن، دلیل احتمالأ واقعی این نام گذاری را برایم فرستاد. او پس از شک من، رفته و تحقیق کرده بود
کامنت امیر:
«در کتاب "معجم البلدان" یاقوت حموی آورده است که در نزدیکی "الیشتر" دو صورت در کوه نهاوند هست، یکی به شکل گاو و دیگری به شکل ماهی. گویند این دو صورت حافظ آب نهاوند هستند و آب نهاوند را تامین می کنند، اهالی این تصاویر را "گاوماسا" گویند.
(کتاب خاتون هفت قلعه، ابراهیم باستانی پاریزی)»
پس از این کامنت، من هم رفتم و سرچی زدم و به اسطوره و اشعار کهنی از چندین شاعر رسیدم:
فردوسی میگوید:
ز زخم سمش گاو ماهی ستوه
بهجستن چو برق و به هیکل چوکوه
یا فرخی میگوید:
گاو ماهی فرو جهد گه رزمت گر توزمین را ز نوك نیزه بخاري
یا نظامی میسراید:
عقاب خویش را در پویه پرداد ز نعلـش گاو مـاهی را خبر داد
و در مجلس سعدي میخوانیم:
و اگر بر زمین نگریستی تا پشت گاو ماهی ملاحظه کردي
ادیبانی کارکرد این اسطوره ها را، جهد مردمان آن زمان جهت تمیزی آب عنوان کرده اند، بطوری که در گذشته تاچندین کیلومتر از بعد از سرچشمه، آب زلال و قابل شرب و تمیز بوده است.
اما هدفم از این نوشتار چیز دیگریست.
اینکه
برای یافتن معنای یک واژه، چندین سفر انجام شد.
سفر اول، حضوری و میدانی بود. رکاب زنی در جوار رودخانه.
و سفر آخر، که رسیدن به سرچشمه و کوهپیمایی بود ما را در مقام شک انداخت،
پس وارد دلتای واژه شدیم و با اسطوره ها و نگاه و باور مردمان قدیم، از زلزله شناشی آن زمان تا چرایی کارکرد این معناها را یافتیم. اشعار قدما را اینک میتوانیم فهم دقیق تری داشته باشیم و همه اینها به واسطه سفر و صمیمی شدن با طبیعت اتفاق افتاد.
همان چیزی که تریستین کولی در کتاب چگونه با طبیعت صمیمی شویم، بیان میکند.
در واقع سفر میدانی ( رکاب زنی و کوهنوردی) ما را در سفرهای تاریخی، ادبی، اسطوره ای، معناشناسی و... نیز کشاند.
دوم آنکه، برای یافتن معنای یک واژه تا چه میزان سفر لازم است. و در واقع ما ابتدا و انتهای یک رودخانه را دیدیم و آنگه احتمالأ به معنای واقعی واژه نزدیک شدیم.
گامآسیاب یعنی گاو ماهی آب. که از اسطوره های قدیم بشری است. و البته شکل برف در مواقعی از سال از زاویه ای در نهاوند، زیر قله چهل نابالغان بشکل ماهی و گاو.
سفر درونی و بیرونی و صمیمی شدن با طبیعت، گویی لازم و ملزوم هم اند و تو از یافتن نتایج ، شگفت زده خواهی شد. و لذت خواهی برد. لذتی از جنس دیگر. ورای لذت های عرفی که عامه دیگران میبرند.
@parrchenan